Het maken van een schilderijlijst

Het maken van een schilderijlijst

Anke vroeg mij of ik een handleiding voor het maken van schilderijlijsten wilde maken. Dat kan: Men neme een ornamentenlijst, die men gekocht heeft bij een ´doe het zelf´- zaak en verzaagt dit onder 45o verstek in de vier delen van de te maken lijst. Daarna lijmt men de vier delen aan elkaar en verstevigt de gelijmde hoeken met nieten. Ten slotte bewerk je de lijst vóór en verf je de lijst eerst in grondverf en daarna in de aflak, eventueel twee keer. Klaar is Kees.
Dat is alles, maar nu de details.

Eenmalige voorbereiding.

1 Het is belangrijk om de delen van de lijst op +45o en -45o af te zagen. Een goede verstekzaaginrichting, die beide hoeken aan kan, is daarvoor belangrijk. Let er op dat de hoeken goed gefixeerd kunnen worden en makkelijk instelbaar zijn. Hoe nauwkeuriger hoe beter. Kost wat geld, maar dan heb je ook wat.

Verstek-zaag

2. Verder moeten de afgezaagde delen onder 90o verlijmd worden. Het komt er op aan deze hoek nauwkeurig aan te houden anders krijg je een ruitvormige lijst. Na gedane arbeid is dat heel erg frustrerend.

Lijm-mal

Om een goede lijmnauwkeurigheid te bereiken is een mal nodig. Ik vrees dat die zelf gemaakt moet worden. Daarvoor neem je een heel stevige, dus dikke, houten plaat van multiplex. Daarop schroef je dunne latjes die moeten passen onder de lijstdelen, in de uitsparingen waarin het schilderij later gaat passen. Deze latjes monteer je op de plaat onder een hoek van 90o, hoe nauwkeuriger en steviger, hoe beter. Eén hoek is voldoende. Dan moeten de lijsten wel in fasen gelijmd worden, maar daar staat tegenover dat dan de uiteindelijke maten van de lijsten niet bij voorbaat vast liggen. Je krijgt hierdoor flexibiliteit ten koste van wat langere doorlooptijd.
Ten slotte boor je gaten op strategische plaatsen, dat wil zeggen twee dicht bij de geconstrueerde hoek en twee wat verder, ieder aan een kant van de 90o-hoek. Hierin moeten lange bouten worden gemonteerd, waarop kikkerplaatjes met vleugelmoeren kunnen worden vastgemaakt, om de lijstdelen na verlijming in de goede stand en aangedrukt te houden. Deze kikkerplaatjes zal je ook zelf moeten maken.

Aan te schaffen delen.

3. De lijsten zijn bij veel ´doe-het-zelf´- zaken te koop in lengtes van ca. 2,5 m. Let er op dat het profiel in orde is, met een uitsparing voor het schilderij en dat de lijsten niet getordeerd of gebogen zijn. Heb je een leuk profiel gevonden zonder deze uitsparing, dan kan een latje met rechthoekige doorsnede en de juiste afmetingen uitkomst bieden. Want ontbreekt aan de lijst een uitsparing voor het schilderij, dan moet het rechthoekige latje over de volle lengte aan de onderzijde van de lijst gelijmd worden. Geklemd laten drogen.

4. Belangrijk is goede houtlijm te gebruiken, die een goede hechting geeft, niet te dun of te dik is, na uitharding doorzichtig is en niet een te lange tijd nodig heeft om uit te harden, maar ook niet te snel uithard.

Het echte werk.
5 De lijsten moeten nu op lengte, onder 45o worden gezaagd. Er dient hierbij gelet worden op:
a. De buitenhoeken moeten scherp zijn, dat wil zeggen dat er om-en-om +45o en -45o gezaagd moet worden.
b. De lengte moet gemeten worden aan de binnenkant van de uitsparing voor het schilderij. Dit is een lastig karwei, want rekening moet worden gehouden met een positieve tolerantie om eventuele onnauwkeurigheden in de maten van het schilderij, op te kunnen vangen. Let op dat het doek gespannen kan worden door spieën, waardoor de maten groter worden. Ik hou meestal aan elke kant 5 mm aan, afhankelijk van de binnenafmetingen van de lijst en de maten van het doek.
c. De tegenover elkaar gelegen latten moeten precies even groot zijn. Anders ontstaat er een ruit in plaats van een rechthoek.

6 Een lang en een kort eind worden nu in de mal geplaatst, nadat op de lijmplek een zeer dunne folie wordt gelegd om te voorkomen dat de delen aan de mal zullen hechten, wat de kostbare mal, (veel geïnvesteerd werk) kan beschadigen.

7 De delen worden nu nauwkeurig ten opzichte van elkaar uitgelijnd en één van de delen gefixeerd met kikkerplaatjes. Het andere deel wordt van lijm voorzien en teruggeplaatst in de mal. De positie is eerder al bepaald, dus na aandrukken kan ook dit deel met kikkerplaatjes gefixeerd worden. Het is nu zaak de lijm te laten uitharden.
Hierna kunnen één voor één de andere drie hoeken gelijmd worden. Na een beetje ervaring en handigheid, zal het lukken twee of vier hoeken tegelijk te lijmen, wat mede afhankelijk is van de inventiviteit die in de mal is gestopt en de afmetingen van de te maken lijst.

8 Is de lijm van alle hoeken uitgehard, dan kan de lijst–in-wording uit de mal gehaald worden. Nu de lijmresten verwijderen met, beitel, vijl en schuurpapier. Om de zaak te verstevigen sla ik altijd op elke hoek van de lijst (aan de achterkant uiteraard), twee nietjes in het hout over de lijmnaad heen. Hierna repareer ik alle onvolkomenheden met schuurpapier en kneedbaar hout. In de praktijk bewerk ik in ieder geval altijd alle hoeken met kneedbaar hout. De zaak laten drogen en naschuren met schuurpapier. Hoe beter dit proces verloopt, hoe mooier de lijst er ten slotte uit zal zien.

9 Ten slotte moet de lijst worden geverfd. Eerst met grondverf en daarna met aflak. Ik doe dit laatste meestal twee keer om een mooie dekking te krijgen. Voor aflak kan elke goede lak gebruikt worden. Ik gebruik altijd een hamerslag verf, om twee redenen, het ziet er mooi uit en eventuele onregelmatigheden worden een beetje gemaskeerd. Voor het verfproces zelf, het schoonmaken, ontvetten etc., ga ik er van uit dat dit bekend is.

10 Als alles goed droog is, moet ten slotte het schilderij nog in de lijst gemonteerd worden. Ik gebruik daarvoor kleine beugeltjes die ik met bankschroef, beitel en hamer bewerk, zodanig dat de maten correct zijn. Met deze bewerkte beugels wordt het schilderij met kleine schroefjes (2,5 x 8 / 2 per beugel) vastgezet. Tussen de twee zijhaken bevestig ik een touwtje voor de ophanging.

Dat is alles, succes.

Jan de Bruin

Dit bericht is geplaatst in Tips. Bookmark de permalink.